มีเลข อย. = ของดีแน่?
สรุป 30 วินาที
- คำตอบสั้นๆ: ไม่ใช่ เครื่องสำอางในไทยใช้ระบบ จดแจ้ง เลขบนกล่องบอกว่า ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า แจ้งข้อมูลสินค้ากับ อย. แล้ว ไม่ได้แปลว่ามีใครทดสอบแล้วว่าดีหรือได้ผล
- ผู้จดแจ้งเป็นคนรับผิดชอบคุณภาพและสรรพคุณที่อ้างเอง ส่วน อย. ตรวจติดตามหลังสินค้าวางขาย
- งานวิจัยในเชียงใหม่สุ่มตรวจเครื่องสำอางที่ จดแจ้งแล้ว 68 ตัวอย่าง พบสารห้ามใช้ 9 ตัวอย่าง
- ก่อนซื้อ เอาเลขไปค้น ในเว็บ อย. หรือไลน์ @FDAThai แล้วดูว่าชื่อสินค้าตรงกับกล่องไหม
คลิป 24 วินาที จากซีรีส์ "จริงไหม พี่เลซ?" ตอน 3 · บทความด้านล่างขยายความจากคลิปพร้อมที่มา
จดแจ้ง กับ ขึ้นทะเบียน ต่างกันยังไง
ผลิตภัณฑ์สุขภาพในไทยไม่ได้ถูกกำกับแบบเดียวกันหมด ยา ต้องขึ้นทะเบียนตำรับและถูกตรวจเข้มก่อนขาย ส่วน เครื่องสำอาง ใช้ระบบจดแจ้ง คือผู้ประกอบการแจ้งว่าจะผลิตหรือนำเข้าอะไร สูตรและส่วนผสมเป็นอย่างไร เมื่อข้อมูลครบตามเกณฑ์ก็ได้รับเลขที่ใบรับจดแจ้ง แล้ว อย. ค่อยตรวจติดตามภายหลัง (รองเลขาธิการ อย. ผ่าน MGR Online 2561)
ระบบนี้เป็นระบบเดียวกันทั้งอาเซียน ภายใต้ข้อตกลงเครื่องสำอางอาเซียน บริษัทที่นำสินค้าออกสู่ตลาดมีหน้าที่แจ้งต่อหน่วยงาน และ รับผิดชอบคุณภาพกับสรรพคุณที่อ้างเอง (ASEAN Handbook) หน่วยงานของสิงคโปร์ที่ใช้ระบบเดียวกันเขียนไว้ตรงๆ ว่าการแจ้งข้อมูล "ไม่ได้หมายความว่าหน่วยงานอนุมัติสินค้านั้น" และผู้ประกอบการต้องรับผิดชอบความปลอดภัยโดยตรง (HSA)
ประเด็นสำคัญ: เลขจดแจ้งคือหลักฐานว่า "มีคนแจ้งแล้ว" ไม่ใช่หลักฐานว่า "มีคนตรวจแล้วว่าดี"
ในไทย ข้อนี้ยิ่งควรรู้ เพราะมีงานวิจัยของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่ร่วมกับคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่ตรวจเครื่องสำอางซึ่ง จดแจ้งผ่านระบบออนไลน์แล้ว ในปีงบประมาณ 2565 จำนวน 68 ตัวอย่าง ด้วยชุดทดสอบเบื้องต้น พบสารห้ามใช้ 9 ตัวอย่าง (13.24%) และฉลากไม่ถูกต้องถึง 76% จาก 127 ฉลากที่ตรวจ (Chaichanapoonphol & Ruankon 2568) ตัวเลขนี้มาจากจังหวัดเดียว กลุ่มตัวอย่างไม่ใหญ่ และเป็นชุดทดสอบเบื้องต้น แต่ก็พอบอกได้ว่าเลขจดแจ้งอย่างเดียวไม่ใช่เครื่องรับประกัน
เลขนี้ทำอะไรได้บ้าง
ถึงจะไม่ใช่เครื่องหมายของดี เลขจดแจ้งก็มีประโยชน์ มันทำให้เรา ตามได้ว่าใครรับผิดชอบสินค้านี้ และตรวจได้ว่าสินค้าในมือตรงกับที่แจ้งไว้ไหม
อย. เปิดช่องทางให้ตรวจเลขผ่านไลน์ @FDAThai โดยกดเมนู "ตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์" แล้วพิมพ์เลขให้ตรงทุกตัวอักษรโดยไม่เว้นวรรค ระบบจะแสดงสถานะสินค้า ถ้าหาไม่เจอจะแจ้งเตือน (InfoQuest 2566) และตรวจผ่านเว็บ อย. ในหัวข้อตรวจสอบผลิตภัณฑ์ได้เช่นกัน (อย. ผ่านกรุงเทพธุรกิจ)
ดูที่ฉลากยังไง
ฉลากเครื่องสำอางในไทยต้องเป็น ภาษาไทย และมีข้อมูลครบ เช่น ชื่อสินค้า ส่วนผสม วิธีใช้ ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า และ เลขที่ใบรับจดแจ้ง (อย. ผ่าน Thai PBS)
- เลขที่ใบรับจดแจ้งเป็นตัวเลข 10 หลัก (อย. ผ่าน MGR Online 2560)
- เครื่องสำอาง ไม่ใช้กรอบโลโก้ อย. แบบที่เห็นบนอาหาร ถ้ากล่องครีมมีกรอบโลโก้แบบนั้น ให้สงสัยไว้ก่อน ข้อนี้เป็นข้อสังเกตของช่องจากหลักเกณฑ์ฉลากอาหาร (MGR Online 2560)
- ค้นเจอแล้ว ชื่อสินค้า ชื่อผู้ผลิต ต้องตรงกับกล่อง และสถานะต้องไม่ถูกยกเลิก
- คำโฆษณาที่สื่อว่าหน่วยงานรัฐรับประกันคุณภาพสินค้า ให้ลดความเชื่อถือลง เพราะเลขจดแจ้งไม่ได้แปลว่ามีใครตรวจแล้วว่าดี (HSA · ASEAN Handbook)
ทริกคนขี้เกียจ
- ก่อนกดสั่ง เอาเลขไปค้น ในเว็บ อย. หรือไลน์ @FDAThai ใช้เวลาไม่ถึงนาที
- ชื่อไม่ตรง หาไม่เจอ หรือสถานะยกเลิก ไม่ต้องเสี่ยง มีของให้เลือกอีกเยอะ
- เจอเลขแล้วก็ยังดูคำโฆษณา ถ้าอ้างผลเร็วผิดปกติ หรืออ้างว่ารัฐรับประกันว่าดี ให้ลดความเชื่อถือลง ข้อนี้เป็นคำแนะนำของช่อง (ตอนที่ 7 ขยายเรื่องนี้)
แบบนี้ควรไปหาหมอ
- ใช้แล้ว แสบ แดง ลอก หรือหน้าเปลี่ยนสีเร็วผิดปกติ ให้หยุดใช้ เก็บกล่องและสินค้าไว้ แล้วไปพบแพทย์ แจ้ง อย. ได้ที่สายด่วน 1556 (Thai PBS)
- ใช้ครีมที่ซื้อออนไลน์มานานแล้ว ผิวบาง เส้นเลือดฝอยขึ้น หรือผื่นแดงเรื้อรัง ควรให้แพทย์ผิวหนังดู
- บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย
ที่มา 8 รายการ
กดเข้าไปอ่านต้นฉบับได้ทุกรายการ · ตัวเลขทุกตัวในบทความมาจากรายการด้านล่าง · ถ้าหาต้นฉบับไม่เจอ เราไม่ใส่ตัวเลขนั้น
- MGR Online (25 เม.ย. 2561). ข่าวสัมภาษณ์รองเลขาธิการ อย. เรื่องการกำกับดูแลเครื่องสำอางด้วยระบบจดแจ้ง. mgronline.com — เครื่องสำอาง = จดแจ้งแล้วตรวจภายหลัง · ยา = ขึ้นทะเบียน เข้มกว่า · ตรวจเลขและสถานะได้ที่เว็บ อย.
- ASEAN Secretariat (2014). ASEAN Consumer Information Handbook on Cosmetic Products. asean.org — บริษัทที่นำสินค้าออกตลาดต้องแจ้งหน่วยงาน และรับผิดชอบคุณภาพกับสรรพคุณที่อ้าง
- Health Sciences Authority, Singapore. How cosmetic products are regulated by HSA. hsa.gov.sg — การแจ้งข้อมูลไม่ได้หมายความว่าหน่วยงานอนุมัติ · ผู้ประกอบการรับผิดชอบความปลอดภัยโดยตรง
- ปิยพร ชัยชนะพูนผล, ชิดชนก เรือนก้อน (2568). ความชุกของการแสดงฉลากที่ไม่ถูกต้องและการปลอมปนสารห้ามใช้ของเครื่องสำอางที่จดแจ้งด้วยระบบ E-submission ในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารเภสัชกรรมไทย 17(1):101–111. tci-thaijo.org — 68 ตัวอย่าง พบสารห้ามใช้ 9 (13.24%) · ฉลากไม่ถูกต้อง 76.38% จาก 127 ฉลาก · ปีงบประมาณ 2565 · ชุดทดสอบเบื้องต้น
- InfoQuest (22 ม.ค. 2566). ง่ายๆ ตรวจเลข อย. ผลิตภัณฑ์สุขภาพก่อนตัดสินใจซื้อช่องทางไลน์. infoquest.co.th — เมนู "ตรวจสอบเลขผลิตภัณฑ์" ใน LINE @FDAThai · พิมพ์เลขไม่เว้นวรรค
- กรุงเทพธุรกิจ (15 ธ.ค. 2564). อย. เตือนเครื่องสำอางหมดอายุขายออนไลน์. bangkokbiznews.com — ตรวจข้อมูลการได้รับอนุญาตที่เว็บ อย. หัวข้อตรวจสอบผลิตภัณฑ์ แล้วเทียบกับฉลาก
- Thai PBS (3 พ.ย. 2565). อย. เตือนเครื่องสำอาง 11 รายการพบสารห้ามใช้. thaipbs.or.th — ฉลากภาษาไทยต้องมีชื่อ ส่วนผสม วิธีใช้ ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า เลขที่ใบรับจดแจ้ง · สายด่วน 1556
- MGR Online (22 มี.ค. 2560). คำแนะนำ อย. เรื่องการตรวจสอบผลิตภัณฑ์ก่อนซื้อ. mgronline.com — เครื่องสำอางมีเลขที่ใบรับแจ้ง 10 หลัก · อาหารแสดงเลขในกรอบเครื่องหมาย อย.
สินค้าที่เราคัดสำหรับเรื่องนี้ กำลังคัด
ระหว่างนี้ ใช้ดูฉลากยังไงด้านบนเลือกตัวที่มีอยู่แล้วได้เลย
อ่านต่อเรื่องใกล้กัน
