ล้างหน้าด้วยสบู่ก้อน ได้ไหม?
สรุป 30 วินาที
- คำตอบสั้นๆ: ได้ แต่ไม่เหมาะกับทุกผิว สบู่ก้อนแบบสบู่แท้ทำจากน้ำมันกับด่างแก่ พอละลายน้ำจึงเป็นด่าง งานที่วัดจริงได้ pH ราว 9–10 ขณะที่ผิวเราเป็นกรดอ่อนๆ ราว 5
- ล้างเสร็จ pH ผิวจะขึ้นชั่วคราว ผิวปกติส่วนใหญ่ดึงกลับเองได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง
- แต่สบู่ดึงไขมันผิวออกมากกว่าสารล้างแบบอ่อน ผิวแห้งหรือแพ้ง่ายจึง อาจรู้สึกตึง
- สบู่ก้อนไม่ใช่สบู่แท้ทุกก้อน บางก้อนใช้สารล้างแบบอ่อนแทน พลิกดูฉลาก ถ้าเจอ Sodium Palmate / Sodium Cocoate แปลว่ามีสบู่แบบดั้งเดิมที่เป็นด่างอยู่ในก้อน
คลิป 48 วินาที จากซีรีส์ "ในขวดมีอะไร พี่เลซ?" ตอน 7 · บทความด้านล่างขยายความจากคลิปพร้อมที่มา
สบู่ก้อนคืออะไร ทำไมเป็นด่าง
สบู่แท้เกิดจากการเอาน้ำมันหรือไขมัน (เช่น น้ำมันปาล์ม มะพร้าว มะกอก หรือไขมันสัตว์) มาทำปฏิกิริยากับด่างแก่ที่เรียกว่าโซดาไฟ ได้ออกมาเป็น "เกลือของกรดไขมัน" ซึ่งก็คือตัวสบู่ (Mijaljica et al. 2022) พร้อมกลีเซอรีนเป็นผลพลอยได้ (เคมีพื้นฐานของปฏิกิริยาสะปอนนิฟิเคชัน) ปฏิกิริยานี้ทำให้ด่างถูกใช้ไปเป็นตัวสบู่ แต่ตัวสบู่เองพอละลายน้ำก็ยังให้สารละลายเป็นด่าง
งานที่วัด pH ของสบู่ก้อนในตลาดจริงด้วยเครื่องวัด 3 งานให้ผลใกล้กัน
| งาน | สิ่งที่วัด | ผล |
|---|---|---|
| Tarun et al. 2014 (อินเดีย) | สบู่อาบน้ำหลายยี่ห้อ | ส่วนใหญ่ pH 9–10 |
| Gunathilake et al. 2007 (ศรีลังกา) | ผลิตภัณฑ์ล้างออก 18 ตัว | สบู่ pH 9.1–10.5 · ซินเด็ท/คลีนเซอร์ pH 5.5–7.0 |
| Pluetrattanabha et al. 2015 (ทีมศิริราช) | คลีนเซอร์สำหรับผิวเป็นสิว | สบู่ก้อนทุกก้อนเป็นด่าง pH 9.0–10.4 (ยกเว้นก้อนแบบซินเด็ทที่เป็นกลาง) · แบบเหลว pH 3.0–8.0 |
ส่วนผิวของเราเป็นกรดอ่อนๆ งานวัดที่ท้องแขนอาสาสมัคร 330 คน ประมาณว่า pH ผิวตามธรรมชาติอยู่ราว 4.7 (Lambers et al. 2006) แหล่งอื่นให้ช่วง 4–6 (Mijaljica et al. 2022) เราจึงพูดกลมๆ ว่า "ราว 5"
ล้างแล้วผิวดึงกลับเองได้ไหม
ได้ ในผิวปกติ ล้างด้วยสบู่ด่างแล้ว pH ผิวจะขึ้นชั่วคราว ในอาสาสมัคร 48 คนที่ล้างมือ ห้านาทีหลังล้าง pH ขึ้นเฉลี่ย 1.7 หน่วยเมื่อใช้สบู่ด่าง เทียบกับ 0.8 หน่วยเมื่อใช้คลีนเซอร์ที่เป็นกรด (Gunathilake et al. 2007) แล้วผิวก็ค่อยๆ ดึงกลับ งานต่างๆ ให้เวลาต่างกัน ตั้งแต่เฉลี่ยราว 36 นาทีในการล้างสั้นๆ ไปจนถึงราว 2 ชั่วโมงหลังล้างหน้าด้วยสบู่ 5 นาที และ "หลายชั่วโมง" ในบางงาน (Tyebkhan 2001 สรุปงาน Bechor, Sauermann และ Korting · Sauermann et al. 1986) เราจึงพูดรวมว่า "ภายในไม่กี่ชั่วโมง"
ที่น่าสนใจคือ แค่น้ำประปา (ซึ่งในยุโรปมี pH ราว 8) ก็ดัน pH ผิวขึ้นได้นานถึง 6 ชั่วโมงก่อนกลับสู่ระดับเดิม (Lambers et al. 2006) ตัวเลข pH จึงไม่ใช่ทั้งเรื่อง
แล้วปัญหาอยู่ตรงไหน
อยู่ที่ไขมันผิว งานทบทวนปี 2022 สรุปว่าเมื่อ pH ของสารล้างสูงกว่า 8 โปรตีนในชั้นขี้ไคลจะบวมชัดเจน และสบู่ดึงคอเลสเตอรอลกับโปรตีนที่ละลายน้ำออกจากผิวมากกว่าซินเด็ท (สารล้างสังเคราะห์แบบอ่อน) ผลที่ตามมาคือผิวแห้ง หยาบ หรือตึงหลังล้างได้ (Mijaljica et al. 2022) แพทย์ผิวหนัง Zoe Draelos อธิบายเพิ่มว่าหัวขั้วของโมเลกุลสบู่จับโปรตีนผิวได้แรง และไมเซลล์ของสบู่ห่อไขมันระหว่างเซลล์ออกไป น้ำในผิวจึงระเหยมากขึ้น (Draelos 2019)
ผิวปกติที่ไขมันผิวมีเหลือเฟือมักรับไหว ผิวแห้งหรือแพ้ง่ายที่ไขมันผิวน้อยอยู่แล้วเลยอาจรู้สึกตึง งานทบทวนเดียวกันยังเตือนว่าตัวอย่างความเสียหายบางส่วนมาจากสภาวะทดสอบที่รุนแรงกว่าการใช้จริง จึงไม่ควรสรุปว่าสบู่ "ทำลายผิว"
ประเด็นสำคัญ: สบู่ก้อนไม่ได้ห้ามใช้ แค่ต้องดูว่าผิวเราไหวไหม สมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน (AAD) ไม่ได้ห้ามสบู่ก้อนในหน้าที่เราเปิดอ่าน แนะนำแค่ให้ใช้คลีนเซอร์ที่อ่อนโยน และเตือนว่าสบู่ระงับกลิ่นกายแรงเกินไปสำหรับผิวแห้งหรือแพ้ง่าย (AAD: Dry skin tips)
ดูที่ฉลากยังไง
สบู่ก้อนไม่ได้เป็นสบู่แท้ทุกก้อน บางก้อนเป็น ซินเด็ทบาร์ ที่ใช้สารลดแรงตึงผิวสังเคราะห์ pH ราว 5.5–7 ใกล้ผิวกว่า (Mijaljica et al. 2022) ลองพลิกฉลากดู
- Sodium Palmate, Sodium Cocoate (รวมถึง Sodium Tallowate, Sodium Oleate) = เกลือโซเดียมของกรดไขมันจากน้ำมันปาล์ม มะพร้าว หรือไขมันสัตว์ อยู่ในหมวด "soap basis" (COSMILE Europe: Sodium Palmate · Sodium Cocoate) เจอชื่อแบบนี้แปลว่ามีสบู่แบบดั้งเดิมที่เป็นด่างอยู่ในก้อน (บางก้อนผสมสารสังเคราะห์ด้วย)
- Sodium Cocoyl Isethionate และชื่อที่มี -oyl ตามด้วย isethionate หรือ sarcosinate = สารล้างสังเคราะห์กลุ่มซินเด็ท ซึ่งอ่อนกว่า (ชื่อแรกยืนยันจาก Mijaljica 2022 · การสังเกตจากรูปแบบชื่อเป็นวิธีคร่าวๆ ของช่อง)
- ซินเด็ทบาร์ที่ pH ต่ำกว่าถูกแสดงว่าถนอมเกราะผิวได้ดีกว่าสบู่ก้อน (Walters et al. 2012 · ผู้เขียนสังกัดบริษัทเครื่องสำอาง)
ทริกคนขี้เกียจ
- ล้างแล้วตึงทุกครั้ง ลองเปลี่ยนเป็นแบบอ่อนโยนกว่า (คำแนะนำของช่อง)
- น้ำอุ่นพอสบาย ล้างด้วยปลายนิ้ว ไม่ขัด วันละไม่เกิน 2 ครั้งและหลังเหงื่อออกมาก (หลักทั่วไปตาม AAD: Face washing 101 · Acne tips)
- ทามอยส์เจอไรเซอร์ตอนผิวยังหมาดๆ หลังล้าง (หลักทั่วไปตาม AAD: Dry skin tips)
- มีผื่นหรือใช้ยาทาผิวอยู่ ถามแพทย์ก่อนเปลี่ยนผลิตภัณฑ์ล้างหน้า
แบบนี้ควรไปหาหมอ
- ล้างหน้าแล้ว แสบ แดง ลอก หรือคันเรื้อรัง แม้เปลี่ยนเป็นคลีนเซอร์อ่อนโยนและทามอยส์เจอไรเซอร์แล้ว
- มี ผื่นผิวหนังอักเสบ (eczema) ที่กำเริบ หลังเปลี่ยนสบู่ งานทบทวนระบุว่าสบู่อาจทำให้ผื่นแย่ลง แพทย์ช่วยเลือกสารล้างที่เหมาะกับผิวได้
- บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย
ที่มา 14 รายการ
กดเข้าไปอ่านต้นฉบับได้ทุกรายการ · ตัวเลขทุกตัวในบทความมาจากรายการด้านล่าง · ถ้าหาต้นฉบับไม่เจอ เราไม่ใส่ตัวเลขนั้น
- Mijaljica D, Spada F, Harrison IP. (2022). Skin Cleansing without or with Compromise: Soaps and Syndets. Molecules 27(6):2010. mdpi.com — สบู่ = ไขมัน + ด่างแก่ · สบู่ pH 8.5–11 · ซินเด็ท 5.5–7 · ผิว 4–6 · โปรตีนบวมเมื่อ pH > 8 · สบู่ดึงคอเลสเตอรอล/โปรตีนมากกว่าซินเด็ท · รายชื่อ INCI ของสบู่
- Tarun J, Susan J, Suria J, Susan VJ, Criton S. (2014). Evaluation of pH of Bathing Soaps and Shampoos for Skin and Hair Care. Indian J Dermatol 59(5):442–444. doaj.org — สบู่ส่วนใหญ่ pH 9–10 (บทคัดย่อ)
- Gunathilake HMDR, Sirimanna GMP, Schürer NY. (2007). Ceylon Med J 52(4):125–129. bvsalud.org — สบู่ pH 9.1–10.5 · ซินเด็ท 5.5–7.0 · อาสาสมัคร 48 คน pH ขึ้น +1.7 vs +0.8 (บทคัดย่อ)
- Pluetrattanabha N, Kulthanan K, Nuchkull P, Varothai S. (2015). The pH of skin cleansers for acne. Indian J Dermatol Venereol Leprol 81(2):181–185. ijdvl.com — สบู่ก้อนสำหรับผิวเป็นสิว pH 9.0–10.4 · แบบเหลว 3.0–8.0
- Lambers H, Piessens S, Bloem A, Pronk H, Finkel P. (2006). Natural skin surface pH is on average below 5, which is beneficial for its resident flora. Int J Cosmet Sci 28(5):359–370. deepdyve.com — 330 คน ท้องแขน · pH ธรรมชาติประมาณ 4.7 · น้ำประปาดัน pH ได้ถึง 6 ชม. (บทคัดย่อ)
- Tyebkhan G. (2001). A study on the pH of commonly used soaps/cleansers available in the Indian market. Indian J Dermatol Venereol Leprol 67(6):290–291. ijdvl.com — สรุปงาน Bechor (~36 นาที) · Sauermann (~2 ชม.) · Korting (หลายชั่วโมง)
- Sauermann G, Doerschner A, Hoppe U, Wittern P. (1986). Comparative study of skin care efficacy and in-use properties of soap and surfactant bars. J Soc Cosmet Chem 37(5):309–327. library.scconline.org — pH ผิวกลับภายในราว 2 ชม. หลังล้างด้วยสบู่ (อ้างงานก่อนหน้า)
- Draelos ZD. (2019). Cleanser mildness concepts explained. Dermatology Times 40(1), 2 Jan 2019 (ความเห็นแพทย์ผิวหนัง). dermatologytimes.com — หัวขั้วของสบู่จับโปรตีนผิวแรง · ไมเซลล์ห่อไขมันออก · น้ำระเหยมากขึ้น
- Walters RM, Mao G, Gunn ET, Hornby S. (2012). Cleansing Formulations That Respect Skin Barrier Integrity. Dermatol Res Pract 2012:495917. pmc.ncbi.nlm.nih.gov — ซินเด็ทบาร์ถนอมเกราะผิวดีกว่าสบู่ก้อน (อ้าง Ananthapadmanabhan 2004 · ผู้เขียนสังกัดบริษัทเครื่องสำอาง)
- COSMILE Europe. Sodium Palmate. cosmileeurope.eu — เกลือโซเดียมของกรดไขมันปาล์ม หมวด soap basis
- COSMILE Europe. Sodium Cocoate. cosmileeurope.eu — เกลือโซเดียมของกรดไขมันมะพร้าว หมวด soap basis
- American Academy of Dermatology. Face washing 101. aad.org — น้ำอุ่น · ปลายนิ้ว · ไม่ขัด · ไม่เกินวันละ 2 ครั้ง
- American Academy of Dermatology (2022). Acne: Tips for managing. aad.org — ล้างได้ถึงวันละ 2 ครั้งและหลังเหงื่อออก · คลีนเซอร์อ่อนโยน · ปลายนิ้ว
- American Academy of Dermatology (2026). Dermatologists' top tips for relieving dry skin. aad.org — ทามอยส์ตอนผิวหมาด · คลีนเซอร์อ่อนโยน · สบู่ระงับกลิ่นกายแรงเกินไปสำหรับผิวแห้ง/แพ้ง่าย
สินค้าที่เราคัดสำหรับเรื่องนี้ กำลังคัด
ระหว่างนี้ ใช้ดูฉลากยังไงด้านบนเลือกตัวที่มีอยู่แล้วได้เลย
อ่านต่อเรื่องใกล้กัน
