กลิ่นหอมอ่อนๆ ไม่ทำให้แพ้หรอก?
สรุป 30 วินาที
- คำตอบสั้นๆ: ไม่เสมอไป คนส่วนใหญ่ไม่แพ้ สารหอม แต่คนที่ผิวแพ้สารหอมตัวไหนแล้ว มักแพ้ไปตลอด และ เจออีกแม้ปริมาณน้อยก็ขึ้นผื่นได้ ความแรงของกลิ่นจึงบอกไม่ได้ว่าแพ้หรือไม่
- คำว่า Parfum / Fragrance บนฉลากคำเดียว คือสารหอมที่รวมกันได้ตั้งแต่ สิบไปจนถึงกว่าสามร้อยตัว
- ในยุโรป คนทั่วไปที่แพ้สารหอมมีราว 1–3 ใน 100 (จากการทดสอบสารหอมบางตัว) · สารหอมบางตัวอย่าง Limonene และ Linalool พอโดนอากาศจะเปลี่ยนเป็นสารที่แพ้ง่ายขึ้น
- ผิวแพ้ง่าย เลือก fragrance-free แล้วอ่านรายชื่อสารด้วย · ของใหม่ลองทาท้องแขน วันละ 2 ครั้ง 7–10 วัน (AAD)
คลิป 52 วินาที จากซีรีส์ "ในขวดมีอะไร พี่เลซ?" ตอน 11 · บทความด้านล่างขยายความจากคลิปพร้อมที่มา
Parfum / Fragrance คือสารรวม
คำว่า Parfum หรือ Fragrance บนฉลากไม่ใช่สารตัวเดียว น้ำหอมหนึ่งสูตรอาจประกอบด้วยสารตั้งแต่สิบไปจนถึงกว่าสามร้อยตัว ที่เลือกมาจากวัตถุดิบราว 2,500 ชนิด (SCCS 2012) กฎหมายส่วนใหญ่ยอมให้เขียนรวมเป็นคำเดียว
| ที่ไหน | คำที่ใช้บนฉลาก |
|---|---|
| สหภาพยุโรป | parfum หรือ aroma (Reg. 1223/2009 ข้อ 19(1)(g)) |
| อาเซียน | perfume, fragrance, aroma หรือ flavor (ASEAN Labelling Requirements) |
| สหรัฐฯ | Fragrance หรือ Flavor (US FDA) |
ทำไมกลิ่นอ่อนก็แพ้ได้
การแพ้สารหอมเป็น การแพ้แบบสัมผัสที่เกิดช้า เกิดเป็น 2 จังหวะ (DermNet: Allergic contact dermatitis · DermNet: Fragrance allergy)
- ผิวเรียนรู้ว่าจะแพ้: ใครที่ใช้ของมีกลิ่นก็อาจค่อยๆ ไวต่อสารหอมบางตัวได้ เมื่อผิว "จำ" สารนั้นแล้ว มักจำไปตลอด
- เจออีกครั้ง ผื่นขึ้น: ผื่นกลับมาได้แม้เจอสารนั้นปริมาณน้อย และมักขึ้นหลังสัมผัสราว 24–72 ชั่วโมง (1–3 วัน) ไม่ใช่ทันทีที่ทา
คณะกรรมการวิทยาศาสตร์ของ EU (SCCS) ระบุว่าเกณฑ์ฉลากเดิม (0.001% / 0.01%) ตั้งขึ้นเชิงบริหาร เพราะข้อมูลไม่พอจะหาจุดตัดของปริมาณ และแม้เกณฑ์ทั่วไปที่ SCCS เสนอเองก็ยังไม่กันคนกลุ่มที่ไวที่สุด เพราะข้อมูลไม่พอจะกำหนดระดับที่ปลอดภัยสำหรับคนที่แพ้แล้วส่วนใหญ่ (SCCS 2012)
ประเด็นสำคัญ: สิ่งที่ตัดสินว่าจะเกิดผื่นหรือไม่ คือผิวเราเคยแพ้สารตัวนั้นแล้วหรือยัง ความแรงของกลิ่นที่จมูกได้กลิ่นจึงไม่ใช่ตัวบอก
คนแพ้เยอะแค่ไหน
ไม่ต้องกลัวทุกขวด เพราะคนส่วนใหญ่ไม่แพ้ แต่ตัวเลขต่างกันมากตามว่าวัดในกลุ่มไหน
| กลุ่มที่วัด | ตัวเลข | ที่มา |
|---|---|---|
| คนทั่วไปในยุโรป (ทดสอบสารหอมบางตัว) | ราว 1–3% | SCCS 2012 · บทสรุปสำหรับประชาชน |
| ผู้ใหญ่ทั่วไป | ราว 1% | DermNet |
| คนที่มาตรวจหาสาเหตุผื่นแพ้สัมผัส | ราว 6–14% ทำปฏิกิริยากับตัวทดสอบสารหอมมาตรฐาน | SCCS 2012 |
| ผู้ป่วยผื่นผิวหนังอักเสบในยุโรป | ราว 16% | SCCS 2012 |
ตัวเลข 6–14% และ 16% เป็นของ คนที่มีผื่นจนต้องไปตรวจ ไม่ใช่คนทั่วไป จึงสูงกว่ามาก DermNet ระบุว่าการแพ้สารหอมเป็นสาเหตุของผื่นแพ้สัมผัสที่พบบ่อยเป็นอันดับสองรองจากนิกเกิล (DermNet) และสมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกันจัดสารหอมเป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยของผื่นสัมผัส (AAD)
โดนอากาศแล้วแพ้ง่ายขึ้น
สารหอมกลุ่มเทอร์พีน เช่น Limonene (กลิ่นส้ม) และ Linalool (กลิ่นดอกไม้) ทำปฏิกิริยากับออกซิเจนในอากาศได้ง่าย แล้วเกิดเป็นสารใหม่ที่ก่อการแพ้ได้ง่ายขึ้น (Matura et al. 2005 · บทคัดย่อ) งานตรวจในผู้ป่วยผื่นหลายพันคนพบว่าการแพ้รูปที่โดนอากาศแล้วไม่ใช่เรื่องหายาก แต่ผู้วิจัยบอกว่ายังต้องศึกษาความเกี่ยวข้องกับอาการจริงเพิ่ม และสารทดสอบบางแบบมีโอกาสให้ผลบวกปลอม (Sukakul et al. 2022 · IVDK 2023 · บทคัดย่อทั้งคู่) เราจึงไม่ยกตัวเลขเปอร์เซ็นต์จากงานกลุ่มนี้
กฎยุโรปรับเรื่องนี้ไว้ด้วย โดยกำหนดค่าเปอร์ออกไซด์ของ Limonene ที่ใช้ในเครื่องสำอางให้ต่ำกว่า 20 มิลลิโมลต่อลิตร (Reg. (EU) 2023/1545)
ฉลากยุโรปกับฉลากอาเซียนต่างกัน
| สหภาพยุโรป | อาเซียน | |
|---|---|---|
| ต้องเขียนชื่อสารหอมก่อภูมิแพ้แยกไหม | ต้อง ถ้าเกิน 0.001% ในผลิตภัณฑ์ที่ทิ้งไว้บนผิว หรือ 0.01% ในผลิตภัณฑ์ที่ล้างออก | กฎฉลากอาเซียนที่เราตรวจยังให้เขียนรวมได้ ไม่บังคับเขียนแยกแบบยุโรป (ASEAN · SGS) |
| กี่ตัว | ราว 80 ตัว (24 ตัวเดิม + 56 ตัวที่เพิ่ม) | – |
| เริ่มเมื่อไหร่ | สินค้าที่วางตลาดตั้งแต่ 1 ส.ค. 2569 ต้องทำตามแล้ว · ของที่วางตลาดก่อนหน้า ขายต่อได้ถึง 31 ก.ค. 2571 | – |
ที่มาฝั่งยุโรป: Reg. (EU) 2023/1545
แปลว่าถ้าฉลากเขียนแค่ Fragrance หรือ Perfume คำเดียว เราจะไม่รู้ว่าข้างในมี Limonene หรือ Linalool หรือไม่ ส่วนสินค้าที่ทำฉลากตามกฎยุโรปอาจมีรายชื่อสารหอมแยกให้อ่าน (เรายังไม่ได้เปิดตัวบทประกาศฉลากของไทยฉบับปัจจุบันในประเด็นนี้)
ดูที่ฉลากยังไง
- Parfum / Fragrance / Perfume / Aroma = สารหอมรวม ไม่รู้ว่ามีตัวไหนบ้าง
- ชื่อสารหอมที่เขียนแยก เช่น Limonene, Linalool, Citral, Geraniol มักเจอในฉลากแบบยุโรป ถ้าเคยตรวจแล้วรู้ว่าแพ้ตัวไหน ให้หาชื่อนั้น
- Fragrance-free กับ Unscented เราไม่พบนิยามใน 21 CFR 701.3 ของสหรัฐฯ และกฎฉลากอาเซียนที่ตรวจ สมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกันและ US FDA อธิบายว่า unscented อาจหมายถึงใส่สารกลบกลิ่นไว้ (AAD · US FDA) และ DermNet ระบุว่าบางขวดที่เขียน fragrance-free ก็ยังมีสารกลบกลิ่นได้ (DermNet) จึงควรอ่านรายชื่อสารด้วย (หลักทั่วไป)
- น้ำมันหอมระเหยและสารสกัดพืช ก็มีสารหอมที่แพ้ได้ SCCS ยืนยันว่าสารสกัดธรรมชาติ 28 ชนิดเป็นสารก่อภูมิแพ้สัมผัส (บทสรุป SCCS) และกฎหมายสหรัฐฯ ถือว่าสารจากพืชเหมือนสารจากแหล่งอื่น (US FDA) อ่านต่อได้ที่ ของธรรมชาติ = ปลอดภัยกว่า?
ทริกคนขี้เกียจ
- ผิวแพ้ง่าย เลือก fragrance-free แล้วยังต้องอ่านรายชื่อสาร เพราะบางขวดมีสารกลบกลิ่น (หลักทั่วไปตาม AAD และ DermNet)
- ของใหม่ ลองทาที่ท้องแขนหรือข้อพับแขน วันละ 2 ครั้ง 7–10 วัน ก่อนทาหน้า (AAD: How to test skin care products)
- แดง คัน หรือบวม ให้ล้างออกโดยเร็ว แล้วเลิกใช้ตัวนั้น (AAD) ถ้าบวมที่หน้าหรือหายใจลำบาก ไปโรงพยาบาลทันที
- ถ้าเคยแพ้ ถ่ายรูปฉลากเก็บไว้ เผื่อต้องให้แพทย์ดูว่าสารไหนเป็นตัวร่วม (คำแนะนำของช่อง)
แบบนี้ควรไปหาหมอ
- หน้า ปาก ตา หรือคอบวม หายใจลำบาก หรือเวียนหัวจะเป็นลม หลังใช้ผลิตภัณฑ์ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 (หลักทั่วไป · สพฉ.)
- ผื่น รุนแรงและไม่ดีขึ้นแม้ประคบเย็น ควรพบแพทย์ผิวหนัง (AAD) รวมถึงผื่นที่ ลาม บวมมาก หรือเป็นตุ่มน้ำ (คำแนะนำของช่อง)
- ผื่นขึ้น ซ้ำๆ แม้เปลี่ยนสินค้าแล้ว แพทย์สามารถตรวจหาสาเหตุด้วยการทดสอบแบบแปะผิว (patch test) ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานในการวินิจฉัยผื่นแพ้สัมผัส (DermNet)
- บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย
ที่มา 15 รายการ
กดเข้าไปอ่านต้นฉบับได้ทุกรายการ · ตัวเลขทุกตัวในบทความมาจากรายการด้านล่าง · ถ้าหาต้นฉบับไม่เจอ เราไม่ใส่ตัวเลขนั้น
- SCCS (2012). SCCS/1459/11 Opinion on fragrance allergens in cosmetic products. สำเนา PDF — 10 ถึงกว่า 300 สารจากราว 2,500 วัตถุดิบ · คนทั่วไปในยุโรป 1–3% · ผู้ป่วยผื่นผิวหนังอักเสบราว 16% · ผู้ที่ตรวจผื่นแพ้สัมผัส 6–14% · เกณฑ์ไม่ได้กันคนที่ไวที่สุด
- European Commission (2012). Citizens' summary: Fragrance allergens in cosmetic products. ec.europa.eu — 1–3% แพ้สารหอมบางตัว · แพ้แล้วมักเป็นตลอด · สารสกัดธรรมชาติ 28 ชนิดยืนยันแล้ว
- DermNet. Fragrance allergy. dermnetnz.org — ราว 1% ของผู้ใหญ่ · รองจากนิกเกิล · fragrance-free ก็อาจมีสารกลบกลิ่น
- DermNet. Allergic contact dermatitis. dermnetnz.org — ขึ้น 24–72 ชม. · แพ้แล้วมักตลอดชีวิต · กลับมาได้แม้เจอน้อย · patch test เป็นวิธีมาตรฐาน
- American Academy of Dermatology. Itchy rash could be contact dermatitis. aad.org — สารหอมเป็นสาเหตุที่พบบ่อย · unscented อาจมีสารกลบกลิ่น
- American Academy of Dermatology. How to test skin care products. aad.org — ท้องแขน/ข้อพับแขน วันละ 2 ครั้ง 7–10 วัน · แดงคันบวมล้างออกและเลิกใช้
- US FDA (2022). Fragrances in Cosmetics. fda.gov — เขียนรวมว่า Fragrance ได้ · unscented อาจมีสารกลบกลิ่น · สารจากพืชถือเหมือนสารจากแหล่งอื่น
- Regulation (EC) No 1223/2009, Art. 19(1)(g). eur-lex.europa.eu — เขียนรวมว่า parfum หรือ aroma ได้
- Commission Regulation (EU) 2023/1545. eur-lex.europa.eu — 24 + 56 สารหอมก่อภูมิแพ้ · เกณฑ์ 0.001% / 0.01% · วันที่ 31 ก.ค. 2026 / 31 ก.ค. 2028 · ค่าเปอร์ออกไซด์ของ Limonene ต่ำกว่า 20 mmol/L
- ASEAN Cosmetic Labelling Requirements (Appendix II, 2007). file.go.gov.sg — เขียนว่า perfume, fragrance, aroma หรือ flavor ได้ · ไม่มีข้อกำหนดให้แยกชื่อสารหอมก่อภูมิแพ้
- SGS. Cosmetic Fragrance Allergen Labelling: Regulatory Trends and Market-Specific Requirements. sgs.com — อาเซียนยังไม่บังคับระบุสารหอมก่อภูมิแพ้รายตัว (บริษัทตรวจสอบ)
- Matura M, et al. (2005). Selected oxidized fragrance terpenes are common contact allergens. Contact Dermatitis 52(6):320–328. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov — เทอร์พีนออกซิไดซ์เมื่อโดนอากาศ เกิดสารก่อภูมิแพ้ (บทคัดย่อ)
- Sukakul T, et al. (2022). Contact allergy to oxidized linalool and oxidized limonene: Patch testing in consecutive patients with dermatitis. Contact Dermatitis 86(1):15–24. lup.lub.lu.se — ผู้ป่วย 5,773 คน · ยังต้องศึกษาความเกี่ยวข้องทางคลินิก (บทคัดย่อ)
- IVDK (2023). Patch testing hydroperoxides of limonene and linalool in consecutive patients — results of the IVDK 2018–2020. Contact Dermatitis 89(2):85–94. fis.tu-dresden.de — สารทดสอบมีฤทธิ์ระคาย เสี่ยงผลบวกปลอม (บทคัดย่อ)
- สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.). niems.go.th — สายด่วนแจ้งเหตุเจ็บป่วยฉุกเฉิน 1669
สินค้าที่เราคัดสำหรับเรื่องนี้ กำลังคัด
ระหว่างนี้ ใช้ดูฉลากยังไงด้านบนเลือกตัวที่มีอยู่แล้วได้เลย
อ่านต่อเรื่องใกล้กัน
