ฟ้าครึ้ม ไม่ต้องทากันแดดก็ได้เหรอ?
สรุป 30 วินาที
- คำตอบสั้นๆ: ทาเหมือนเดิมครับ ยูวีเรารู้สึกไม่ได้ และเมฆกรองแสงแดดรวมได้ดีกว่ากรองยูวี เราเลยไม่ร้อน ทั้งที่ผิวยังได้ยูวีอยู่
- วันฟ้าปิด ยูวีโดยทั่วไปยังผ่านลงมาราว 30–70% ของวันฟ้าโปร่ง ถ้าวันฟ้าใสเลขยูวี 12 ฟ้าปิดอาจยังเหลือราว 4–8 ซึ่งเกินเส้น 3 ที่ WHO บอกให้ป้องกัน
- ตอนเมฆเป็นก้อนแต่แดดไม่ถูกบัง บางงานวัดพบยูวีสูงกว่าวันฟ้าโปร่งด้วยซ้ำ ส่วนฝนตกหนักเมฆหนาลดยูวีได้มาก แต่ก็ควรดูเลขอยู่ดี
- ทริก: ไม่ต้องเดาจากท้องฟ้า เปิดแอปอากาศหรือเว็บกรมอุตุฯ ดูเลขยูวี 0–2 ปกติไม่ต้องป้องกัน · 3–7 ทากันแดด ใส่เสื้อ หมวก หาร่ม · 8 ขึ้นไป ป้องกันให้ครบและเลี่ยงกลางแจ้งช่วงเที่ยง
คลิป 55 วินาที จากซีรีส์ "อันไหนดี พี่เลซ?" ตอน 3 · บทความด้านล่างขยายความจากคลิปพร้อมที่มา
ไม่ร้อน ไม่ได้แปลว่าไม่มียูวี
วันฟ้าครึ้มอากาศเย็นสบาย ร่างกายเลยบอกเราว่าวันนี้ไม่ต้องกลัวแดด ปัญหาคือ สัญญาณ "ร้อน" กับ "ยูวี" เป็นคนละเรื่องกัน
องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุชัดว่ารังสียูวีมองไม่เห็นและรู้สึกไม่ได้ (WHO fact sheet) ความร้อนที่เรารู้สึกตอนโดนแดดมาจากรังสีอินฟราเรด ไม่ได้มาจากยูวี (WHO Global Solar UV Index guide 2002) และเมฆก็กั้นสองอย่างนี้ไม่เท่ากัน งานทบทวนการวัดจากหลายประเทศสรุปว่า ผลของเมฆต่อรังสียูวีน้อยกว่าผลของเมฆต่อรังสีดวงอาทิตย์รวมราว 15–45% (Calbó et al. 2005)
พูดง่ายๆ คือ เมฆเอาความร้อนและความสว่างออกไปเยอะ แต่เอายูวีออกไปน้อยกว่านั้น สัญญาณเตือนตามธรรมชาติเลยเงียบไป ทั้งที่ตัวที่ทำร้ายผิวยังมาถึงอยู่
ฟ้าปิด เหลือยูวีเท่าไร
ตัวเลขที่งานทบทวนเดียวกันสรุปไว้คือ วันฟ้าปิด (เมฆเต็มฟ้า) ยูวีโดยทั่วไปยังผ่านลงมา 30–70% ของวันฟ้าโปร่ง ขึ้นกับชนิดและความหนาของเมฆ (Calbó et al. 2005) เมฆชั้นสูงบางๆ แทบไม่ลดเลย ส่วน WHO ใช้ตัวเลขสื่อสารว่ายูวีผ่านเมฆบางได้สูงสุดถึงราว 80% (WHO guide 2002)
ลองคิดเป็นเลขยูวีแบบไทย ดัชนียูวีในไทยโดยทั่วไปอยู่ในช่วง 0–14 (Sudhibrabha et al. 2006) ถ้าวันฟ้าใสตอนเที่ยงเลขอยู่ที่ 12 แล้วฟ้าปิดเหลือ 30–70% ก็ยังเหลือราว 4–8 (เราคำนวณเอง) ซึ่งเกินเส้น 3 ที่ WHO แนะนำให้ป้องกัน (WHO fact sheet) งานวัดจาก 4 สถานีในไทยก็รายงานว่าในหน้าฝน เมฆทำให้ยูวีลดลงได้แค่บางส่วน (Janjai et al. 2010 อ่านได้เฉพาะบทคัดย่อ)
| สภาพฟ้า | ยูวีที่เหลือเทียบฟ้าโปร่ง (โดยทั่วไป) | ที่มา |
|---|---|---|
| เมฆบาง เมฆชั้นสูง | สูงสุดถึงราว 80–90% | WHO guide 2002 · Calbó 2005 |
| ฟ้าปิดทั่วไป | ราว 30–70% | Calbó 2005 |
| เมฆฝนหนา ฝนตก | ลดได้มากกว่า 70% | Calbó 2005 (งานที่ทบทวน) |
ประเด็นสำคัญ: ช่วง 30–70% คือค่าทั่วไปของฟ้าปิด เมฆฝนหนาทึบลดได้มากกว่านั้น เมฆบางลดได้น้อยกว่านั้น ท้องฟ้าจึงบอกเลขไม่ได้ ต้องดูค่าจริง
หักมุม: เมฆเป็นก้อน ฝนหนัก และร่มไม้
ที่น่าแปลกคือ ตอนเมฆเป็นก้อนขาวแต่ดวงอาทิตย์ไม่ถูกบัง งานวัดหลายชิ้นพบยูวีที่พื้นสูงกว่าวันฟ้าโปร่ง เพราะได้ทั้งแสงตรงและแสงที่กระเจิงจากขอบเมฆ (Calbó et al. 2005) นักวิจัยด้านรังสียูวีประเมินว่าการเพิ่มขึ้นราว 20–30% "เป็นไปได้ในหลักการ แต่พบไม่บ่อย" (McKenzie et al. 2015) ข้อมูลเหล่านี้วัดในต่างประเทศ ไม่ใช่ข้อมูลไทย และเกิดเป็นช่วงสั้นๆ ไม่ได้แปลว่าวันเมฆมากแดดแรงกว่าทั้งวัน
ฝั่งตรงข้าม ฝนตกหนักเมฆหนาทึบลดยูวีได้มาก งานที่ถูกทบทวนรายงานว่าเมฆที่มีฝนตกลดยูวีได้มากกว่า 70% (Calbó et al. 2005) วันแบบนั้นเลขอาจต่ำกว่า 3 จริง แต่ฟ้าเปิดได้เร็ว จึงควรดูเลขอีกครั้งก่อนออกไปอยู่กลางแจ้งนาน
ส่วนร่มไม้ก็ไม่ได้กันหมด งานวัดใต้ต้นไม้ 42 ต้นที่เมืองทูวูมบา ออสเตรเลีย ในฤดูร้อนซีกโลกใต้ พบว่ายูวีที่ตกถึงตัวใต้ร่มไม้ ราว 60% เป็นแสงที่กระเจิงมาจากท้องฟ้ารอบตัว (Parisi et al. 2000) ยูวีกระเจิงลงมาจากฟ้าทั้งผืน เราหลบดวงอาทิตย์ได้ แต่หลบฟ้าไม่ได้
สังเกตยังไง
- เลขยูวี (UV index) คือตัวเดียวที่ควรดู กรมอุตุนิยมวิทยามีแผนที่ดัชนียูวี (กรณีฟ้าโปร่ง) ของประเทศไทย และหน้านั้นระบุว่าเมฆ "เพิ่มหรือลด" ยูวีได้ทั้งสองทาง (กรมอุตุนิยมวิทยา) แอปพยากรณ์อากาศทั่วไปก็มีเลขนี้ ให้ดูค่าช่วงเวลาที่จะอยู่กลางแจ้ง
- ช่วงเวลา กรมอุตุฯ ระบุว่าการได้รับยูวีปริมาณมากในช่วง 9–15 น. ทำให้ผิวเกรียมแดดได้ (กรมอุตุนิยมวิทยา)
- กฎเงา WHO ใช้วิธีง่ายๆ ว่า ถ้าเงาตัวเองสั้นกว่าตัว หรือต้องอยู่กลางแจ้งนาน ให้ป้องกัน (WHO guide 2002) วันเมฆหนาอาจมองไม่เห็นเงา ให้ใช้ช่วงเวลาแทน
- ฉลากกันแดด ในไทยกฎอาเซียนห้ามอ้างว่ากัน 100% หรือกันได้ทั้งวัน (ASEAN Sunscreen Labeling Guideline 2015) วันฟ้าครึ้มก็ยังทาซ้ำตามปกติเมื่ออยู่กลางแจ้งนาน
ทริกคนขี้เกียจ
- ไม่ต้องเดาจากท้องฟ้า ดูเลข เปิดแอปอากาศหรือเว็บกรมอุตุฯ ก่อนออกจากบ้าน ตามแนวทาง WHO (WHO Q&A) 0–2 ปกติไม่ต้องป้องกัน · 3–7 ทากันแดด ใส่เสื้อ สวมหมวก หาร่มเงาช่วงเที่ยง · 8 ขึ้นไป ป้องกันให้ครบทุกอย่าง และเลี่ยงกลางแจ้งช่วงเที่ยง
- ทำให้เป็นนิสัย ไม่ต้องตัดสินใจทุกเช้า ผลสำรวจของ AAD ในสหรัฐพบว่ามีเพียงราว 20% ของคนอเมริกันที่ทากันแดดในวันฟ้าครึ้ม (AAD) การทาทุกเช้าเป็นขั้นสุดท้ายของสกินแคร์ตัดปัญหาเรื่องเดาฟ้าไปเลย (คำแนะนำของช่อง)
- ทากันแดดเพื่อปกป้องผิว ไม่ได้ทาเพื่อให้อยู่กลางแดดได้นานขึ้น WHO ระบุชัดว่าไม่ควรใช้กันแดดเพื่อยืดเวลาตากแดด (WHO fact sheet)
แบบนี้ควรไปหาหมอ
- ผิวแดง แสบ หรือพองหลังอยู่กลางแจ้ง แม้วันฟ้าครึ้ม โดยเฉพาะถ้ามีไข้ หนาวสั่น หรือพองเป็นบริเวณกว้าง
- เป็นผื่นทุกครั้งที่โดนแดด แม้โดนไม่นาน หรือกินยาบางตัวแล้วไวแดดผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์ เพราะบางภาวะและยาบางชนิดทำให้ผิวไวต่อแสง
- บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย
ที่มา 11 รายการ
กดเข้าไปอ่านต้นฉบับได้ทุกรายการ · ตัวเลขทุกตัวในบทความมาจากรายการด้านล่าง · ถ้าหาต้นฉบับไม่เจอ เราไม่ใส่ตัวเลขนั้น
- World Health Organization (2022). Ultraviolet radiation (fact sheet, 21 มิ.ย. 2022). who.int — ยูวีมองไม่เห็นและรู้สึกไม่ได้ · ป้องกันเมื่อดัชนียูวี 3 ขึ้นไป · ไม่ใช้กันแดดเพื่อยืดเวลาตากแดด
- World Health Organization (2022). Radiation: The ultraviolet (UV) index (Q&A, 20 มิ.ย. 2022). who.int — คำแนะนำช่วง 0–2 · 3–7 · 8+
- WHO/WMO/UNEP/ICNIRP (2002). Global Solar UV Index: A Practical Guide. WHO/SDE/OEH/02.2. icnirp.org (PDF) — ยูวีผ่านเมฆบางได้สูงสุดราว 80% (และกล่องข้อมูลว่า "กว่า 90%") · ความร้อนมาจากอินฟราเรด · กฎเงา · ป้องกันเหนือ 3 ย้ำที่ 8+
- Calbó J, Pagès D, González JA. (2005). Empirical studies of cloud effects on UV radiation: A review. Reviews of Geophysics 43:RG2002. eoas.ubc.ca (PDF) — ฟ้าปิดทั่วไป 0.3–0.7 · ผลต่อยูวีน้อยกว่าต่อรังสีรวม 15–45% · มีงานจำนวนมากรายงานการเพิ่มขึ้น · เมฆฝนลดได้มากกว่า 70% (งานที่ทบทวน) · ข้อมูลต่างประเทศ
- McKenzie RL, Bernhard G, Madronich S, Zaratti F. (2015). Comment on "Record solar UV irradiance in the tropical Andes". Frontiers in Environmental Science 3:26. frontiersin.org — การเพิ่มขึ้นจากเมฆ 20–30% "เป็นไปได้ในหลักการแต่พบไม่บ่อย"
- Parisi AV, Kimlin MG, Wong JCF, Wilson M. (2000). Diffuse component of solar ultraviolet radiation in tree shade. J Photochem Photobiol B 54(2–3):116–120. research.usq.edu.au (PDF) — ต้นไม้ 42 ต้น ทูวูมบา (27.5°S) ธ.ค. 1998–ก.พ. 1999 · ราว 60% เป็นแสงกระเจิง
- Sudhibrabha S, Exell RHB, Sukawat D. (2006). Ultraviolet forecasting in Thailand. ScienceAsia 32:107–114. scienceasia.org (PDF) — ดัชนียูวีในไทยโดยทั่วไป 0–14
- Janjai S, Kirdsiri K, Masiri I, Nunez M. (2010). An investigation of solar erythemal ultraviolet radiation in the tropics: a case study at four stations in Thailand. International Journal of Climatology 30(12):1893–1903. figshare.utas.edu.au (บทคัดย่อ) — 4 สถานี (เชียงใหม่ อุบลฯ นครปฐม สงขลา) ข้อมูล 5 ปี · หน้าฝนเมฆลดยูวีได้บางส่วน · อ่านได้เฉพาะบทคัดย่อ ไม่ใช้ตัวเลข
- กรมอุตุนิยมวิทยา. ดัชนีรังสีอัลตราไวโอเลต (UV Index). ozone.tmd.go.th — แผนที่ดัชนียูวีกรณีฟ้าโปร่ง · ช่วง 9–15 น. · เมฆเพิ่มหรือลดยูวีได้
- American Academy of Dermatology (อัปเดต 15 ส.ค. 2025). 5 common sunscreen mistakes. aad.org — ราว 20% ของคนอเมริกันทากันแดดวันฟ้าครึ้ม (ผลสำรวจในสหรัฐ)
- ASEAN Sunscreen Labeling Guideline Rev01 (2015). hsa.gov.sg — ห้ามอ้างกัน 100% · ห้ามอ้างกันได้ทั้งวัน/ไม่ต้องทาซ้ำ
สินค้าที่เราคัดสำหรับเรื่องนี้ กำลังคัด
ระหว่างนี้ ใช้สังเกตยังไงด้านบนเลือกตัวที่มีอยู่แล้วได้เลย
อ่านต่อเรื่องใกล้กัน
